OVER TOMI UNGERER
Sommige illustratoren hebben prentenboeken gemaakt die tot het internationale culturele erfgoed behoren. Klassiekers die niet verloren gaan. ‘De Drie Rovers’ is zo’n boek. Geschreven en getekend door Tomi Ungerer werd het voor het eerst uitgegeven in 1963. Lemniscaat bracht deze parel in 2003 opnieuw op de Nederlandstalige markt.
“Mijn wortels groeien in de Elzas maar mijn gebladerte hangt in Ierland.” Vandaag leeft Tomi Ungerer in een prachtige boerderij in Zuid-Ierland. Maar in 1931 werd hij geboren in Straatsburg en groeide op nabij Colmar, in de Elzas.
Zijn schooltijd wordt getekend door W.O. II: een gevangenenkamp in het dorp en de nationaal-socialistische doctrine in de schoolbanken. Tomi Ungerer haalt zijn diploma niet (zijn laatste rapport vermeldt dat hij een ‘weerspannig en verdorven karakter’ heeft) en trekt per fiets door Frankrijk en de rest van Europa. Na zijn militaire dienst (die hij vooral doorbrengt in een militair hospitaal in Algerije) bezoekt hij de Academie voor Decoratieve Kunsten, waar hij na enkele maanden verzocht wordt om op te krassen.
In 1956 trekt Ungerer naar New York met 60 dollar op zak en een koffer vol tekeningen. Daar begint zijn carrière als cartoonist, illustrator en auteur van kinderboeken.
In 1972 verlaat hij de V.S.: “Plots had ik geen zin meer in het stadsleven. Na jaren lang razen over ‘de autoweg van het leven’, sputterde mijn carburator. Ik zat op een dood spoor en nam zonder aarzelen de eerste zijweg.” Tomi Ungerer trekt naar Nova Scotia en gaat er schapen, varkens en geiten houden. Sinds 1976 woont hij in een boerderij bij het Zuid-Ierse Cork.
In de loop van zijn carrière werkte Ungerer aan zo’n 140 boeken, gekenmerkt door humor, expressief kleurgebruik en scherpe contrasten. Hij hanteert grote kleurvlakken: wit, veel zwart (+ nachtblauw) met gele of rode accenten. De eerste pagina’s van ‘De Drie Rovers’ zijn donker gekleurd. Een voorbode van de slechte afloop? Dan worden de illustraties kleurrijker en lichter... op weg naar een happy end. Maximale zeggingskracht met minimale middelen.
Ook inhoudelijk is zijn werk vernieuwend. Ungerer choqueert door komaf te maken met de gebruikelijke “lievigheid”. Het weesmeisje Tiffany is dolblij wanneer 3 rovers haar koets overvallen. De auteur bespot graag de menselijke hebbelijkheden en hanteert in zijn latere werk een prikkelende, doorgedreven vorm van satire. Door het volwassen taalgebruik appreciëren ook ouders het verhaal. “Ik wil dat kinderen nieuwe woorden leren kennen. Zeg dus nooit: ‘dat is een boom’. Maar zeg: ‘dat is een beuk.’ Daarom vind ik dat je voor kinderen eender welke lectuur luidop moet voorlezen. Kinderen hebben geen nood aan kinderboeken. Ze hebben nood aan goed vertelde verhalen.”
Tomi Ungerer leverde een belangrijke bijdrage aan de inhoudelijke en artistieke evolutie van het prentenboek in de jaren ‘60 en ‘70. In 1975 kreeg hij in Nederland de Zilveren Griffel voor ‘Zeralda’s Reus’. En in 2001 werd in Straatsburg het Tomi Ungerer Museum geopend.
Tomi Ungerer: “Wat echt telt zijn de mensen die mijn boeken kopen. Ze hebben ooit een boek van me gelezen dat hen is bevallen. Daarom hebben ze nog een boek gekocht, en nog een. Dat gaat nu al 3 generaties zo. Als ik eraan denk dat er jaarlijks zo’n 3 miljoen titels voor kinderen uitkomen, moet ik mijn uitgever bedanken dat mijn boeken nog steeds gedrukt worden.”
Ben je trots?
Ungerer: “Het doet me plezier dat ‘De Drie Rovers’ wordt uitgegeven in China, Laos en Cambodja. In Japan werd er voor de kleuterscholen een gigantische versie van het boek gemaakt; een fantastische editie.”
Hoe stond je tegenover een adaptatie in een tekenfilm?
Ungerer: “Er werden al vaker boeken van mij verfilmd, maar dat was meestal in een kortfilm. Ooit werd er een Tsjechische versie gemaakt van ‘De Drie Rovers’ maar die duurde slechts 8 minuten. Zo’n lange tekenfilm was voor mij iets nieuws. Een kinderboek bevat meestal 32 pagina’s; dat is niet zoals een roman. Dus moest ik een beetje water bij de wijn doen.
Dankzij dit project heb ik fantastische mensen ontmoet. Het was een perfecte samenwerking. Dat is niet zo evident. Samen hebben we het verhaal verder ontwikkeld. Zo is de film een echte ‘roman’ geworden. En ik ben helemaal weg van wat ik gezien heb.”
Welke elementen vond jij onmisbaar voor deze film?
Ungerer: “De sfeer en de boodschap; noem het gerust ‘de moraal’. Ik ben gefascineerd door het niemandsland tussen goed en kwaad. In die grijze zone kan het kwade iets goeds leren, en het goede kan het kwade leren begrijpen. Dat geldt ook in dit verhaal, want eigenlijk gaat het om gevaarlijke, slechte schurken...”
Met een groot hart!
Ungerer: “Zeker, maar dat grote hart biedt geen antwoord op alle vragen. Elk mens doet een heleboel slechte dingen; iedereen is goed én kwaad. Ik geloof dat die wetenschap voor elk kind een enorme opluchting is.”
Zitten er ook autobiografische referenties in het verhaal van De Drie Rovers?
Ungerer: “Altijd! In ‘De Drie Rovers’ is vooral de angst een typisch souvenir aan mijn kindertijd.”
(Gert Hermans)
MEER INFO op de aparte website www.jekino.be/dedrierovers BEKIJK DE TRAILER van 'De Drie Rovers'
FR 
EN 
MEER INFO op de aparte website